31 Temmuz 2014, Perşembe   

93
6183 Sayılı AATUHK Uyarınca Hapsen Tazyik Cezası

Doç. Dr. Ahmet EROL (1)
(Öğretim Üyesi (2), CFE, CPA)
 
1. Konu
 
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, 60''''ıncı maddesi uyarınca; kendisine ödeme emrine tebliğ edilen borçlu, 7 günlük müddet içinde borcunu ödemediği ve mal bildiriminde de bulunmadığı takdirde mal bildiriminde bulununcaya kadar bir defaya mahsus olmak ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik olunur.  Mükellef hak ve özgürlükleri bakımından 213 sayılı Vergi Usul Kanunu''''nun 359''''uncu maddesi dışında mükellefe (3) verilen yegane özgürlüğü bağlayıcı ceza olması nedeniyle önemli bir düzenlemedir. Yazımızda bu önemli hüküm irdelenecektir.
 
2.Konuya İlişkin Analiz ve Değerlendirme
 
2.1. 6183 Sayılı Yasa Kapsamında Sürecin İşleyişi
 
6183 sayılı Yasa esas itibariyle ödeme vadesi geçtiği halde tahsil edilmemiş veya edilememiş kamu alacaklarının kovuşturma ve tahsiline yönelik hükümler içeren, zorla tahsilin hukuki çerçevesini oluşturan bir tahsilat yasasıdır. Bir mükellefin 6183 sayılı Yasa hükümleri ile karşı karşıya kalması için vadesi gelen bir kamu alacağını ödememiş olması gerekir.
 
Bir kamu alacağı tahsil vade tarihi dolana kadar kovuşturma bölümüne sevk edilemez. Vadesi geçtiği halde ödenmemiş olan bir kamu alacağı ilgili kamu idaresinin kovuşturma bölümüne sevk edilir ve 6183 sayılı Yasa kapsamında kovuşturma ve tahsilat işlemleri başlar. 
 
İşte bu süreç aşağıdaki şemada açık olarak gösterilmiştir. 
  
Kendisine ödeme emri tebliğ edilen kamu borçlusunun iki seçeneği vardır.  Bunlar:
 
1. Borcu 7 gün içinde ödemek,
 
2. Ödeme emrine karşı 6183 sayılı Yasanın 58''''inci maddesi hükümleri doğrultusunda itiraz etmek.
 
Ödeme emri alındıktan 7 gün içinde borç ödenmediği takdirde mutlaka mal bildiriminde bulunması gerekir.  Eğer 7 günlük ödeme süresi içinde ödeme gerçekleşmez ve mal beyanında da bulunulmaz ise bu kez 6183 sayılı Yasanın 60''''ıncı maddesi hükmü uyarınca hapsen tazyik (4) cezasına çarptırılabilir. 
 
2.2. 6183 Sayılı Yasa Kapsamında Sürecin İşleyişi
 
Mal bildiriminde bulunma, ödeme emrinin tebellüğ edilmesinden itibaren başlayan hukuki bir süreçtir.  Esas itibariyle, ödeme emrini tebellüğ eden kamu borçlusunun gidip alacaklı kamu idaresine borcunu ödemesidir. Kamu borçlusu, ödeme emri ile kendisine bildirilen kamu borcunu daha önce kısmen veya tamamen ödemiş ise, ilgili kamu tahsil dairesine kanıtlayıcı belgelerle başvurarak ortadaki yanlışlığın düzeltilmesini isteyebilir veya tebellüğ tarihinden itibaren 7 gün içinde alacaklı kamu idaresinin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesinde ödeme emrinin iptali için dava açabilir. Dava yoluna başvurduğu takdirde, bu davanın 7 gün içinde vergi mahkemesi tarafından karara bağlanması zorunludur. Vergi mahkemesi karar verene kadar mal bildiriminde bulunmak dahil tüm işlemler durur. Ancak, vergi mahkemesindeki ödeme emrine itiraz kamu borçlusunun aleyhine karara bağlanırsa, üst mahkemeye itiraz işlemi ayrıca yürütmeyi durdurma kararı olmadıkça 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre yürütülen takibat işlemlerini durdurmaz. Bu anlamda, ödeme emrini tebellüğ eden kamu borçlusu ödeme emrine 7 gün içinde itiraz etmemiş veya itirazı olumsuz karara bağlanmış ve üst mahkeme tarafından konuyla ilgili yürütmeyi durdurma kararı verilmemiş ise borçlunun tebellüğ tarihinden itibaren 7 gün içinde mal bildiriminde bulunması gerekir.
 
Mal beyanı yazılı veya sözlü olarak yapılabilir. Yazılı ve sözlü mal beyanının herhangi bir yasal şekil zorunluluğu söz konusu değildir. Yazılı beyanda bulunulması durumunda, borcunu karşılamaya yetecek kadar mal, hak ve alacakları ile ilgili bilgiler ve kamu borçlusunun ad, soyad ve imzasının yer alması yeterlidir. Bu işlemler kamu idareleri tarafından matbu form olarak basılmış mal bildirim belgeleri ile yapılabileceği gibi, boş bir dosya kağıdına yazılmak suretiyle de yapılabilir. Mal bildiriminde kamu borçlusunun malının, hakkının ve alacağının olmadığını beyan etmesi hali de hukuken mal bildirimidir. Kamu borçlusunun beyan edecek malı, hakkı ve alacağı yoksa bu durumda 6183 sayılı Yasanın diğer sosyal hükümleri (aciz hali gibi) devreye girebilir. Bu bakımdan, mal beyanında illa da bir malın, paranın, hakkın ya da alacağın olması gerekmez. Kamu borçlusunun beyan edecek mal varlığı yoksa, bunu ifade edecektir. Bu da, 6183 sayılı Yasanın 59. maddesi kapsamında mal beyanı olarak kabul edilecektir.
 
Mal beyanının sözlü yapılması durumunda, kamu borçlusunun sözlü beyanı alacaklı kamu idaresi tarafından bir tutanakla tespit edilecek ve kamu borçlusu ile alacaklı kamu idaresinin memuru bu tutanağı imzalayacaklardır. Durumun tutanak ile tespit edilmesi halinde, tutanağın bir örneğinin sözlü beyanda bulunan kamu borçlusuna imza karşılığı tebliğ edilmesi (verilmesi) gerekir.
 
Mal beyanı ile beyan edilmesi gereken mal varlığı şunlardır:
 
1. Borçlunun gerek kendisinde, gerekse üçüncü şahıslar elinde bulunan mallar,
 
2. Borçlunun gerek kendisinde, gerekse üçüncü şahıslar elinde bulunan alacaklar,
 
3. Borçlunun gerek kendisinde, gerekse üçüncü şahıslar elinde bulunan haklar,
 
4. Her türlü gelirleri,
 
5. Yaşayışına yönelik kaynaklar.
 
Borçlu, kamu borcuna yetecek yukarıda belirtilen malvarlığının miktarını, türünü (nevini), kapsamını (mahiyetini), niteliğini (vasfını), değerini mal bildirimine yazar. Kamu borçlusunun hacze uygun mal veya geliri bulunmadığında daha önce de belirtildiği üzere bunu da mal bildirimine veya tutulan tutanağa yazar.  Kamu borçlusunun yaşamını nasıl idame ettirdiği ve bu yaşam tarzı içinde kamu borcunu nasıl ödemeyi düşündüğü de mal bildiriminde yer alır.
 
Köylerde mal bildirimi; gelir ve kurumlar vergisi ile bu vergilere tabi kişi ve kurumlara ait gider vergileri (KDV, ÖTV, Özel İletişim Vergisi, Eğlence Vergisi) dışında kalan kamu borçları için (Emlak Vergisi, Veraset ve İntikal Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, Damga Vergisi vb.) köy muhtarlığına da yapılabilmektedir. Gelir vergisi ve kurumlar vergisine tabi mükellefler köyde otursalar bile tüm vergilerle ilgili olarak köy muhtarlığına değil, sadece tahsil dairesine mal bildiriminde bulunmaları gerekir.
 
Ödeme emrinin tebellüğ tarihinden itibaren 7 gün içinde borcunu ödemeyen, ödeme emrine karşı itirazda bulunmayan ve mal beyanı yapmayan kamu borçlusu 3 ay hapsen tazyik olunur. Buradaki tazyik kavramı, zorlama anlamındadır. 6183 sayılı Yasanın 60''''ıncı maddesindeki hapis cezası öyle bir cezadır ki, bu ceza ile kamu borçlusu mal beyanında bulunmaya zorlanır. Bu yapısı itibariyle, takdiri yargıçta olan veya paraya çevrilebilen bir ceza değildir. Bu cezanın takdiri tümüyle kamu borçlusunun kendisindedir. Kamu borçlusu, dilerse bu cezaya hiç uğramayabilir. Asliye mahkemesi yargı çevresinde görev yapan icra tetkik mercii hakimi tarafından verilen 3 aylık hapis cezasını, kamu borçlusu mal bildiriminde bulunduğu anda sonlandırır. Dolayısıyla, bu cezayı alıp almama takdiri tümüyle kamu borçlusunun kendisindedir. Alacaklı kamu idaresinin yazılı istemi üzerine icra tetkik hakimi tarafından verilen 3 aylık hapis cezası Cumhuriyet Savcılığı tarafından derhal yerine getirilir. Hapsen tazyik kararı ile hapse konulan borçlu, mal beyanında bulduğu takdirde serbest bırakılır. İcra tetkik hakimliğinin verdiği hapsen tazyik kararları her türlü harç ve resimden bağışıktır. 
 
Bir kişiye aynı yıl içinde farklı borçlar için birden fazla ödeme emri düzenlendiği takdirde, kamu borçlusunun her bir ödeme emri için ayrı ayrı mal bildiriminde bulunması gerekir. Aksi takdirde, mal bildiriminde bulunmadığı ödeme emrinden dolayı hapsen tazyik işlemi ile yüz yüze kalabilir.
 
3. Sonuç
 
Hapsen tazyik işlemi, aslında bir ceza olmaktan çok, kamu borçlusunu mal beyanında bulunmaya zorlayan (icbar eden) yönetsel bir hukuki eylemdir.  Bu eylemin karşısında edilgen konumda bulunan kamu borçlusu, mal bildiriminde bulunmak suretiyle etkin konuma geçer ve verilmek istenen cezayı sonlandırır veya hiç işleme koydurtmaz.  Mal bildirimi, malı olmadığını da içeren bir beyan şekli olduğundan dolayı, yerine getirilmesi güç bir hukuki işlem değildir.  Bu anlamda, bu cezaya muhatap olup olmamak tümüyle kamu borçlusunun elinde ve takdirinde olan bir durumdur.
 
 
----------o---------- 
 
(1) Bu yazıda yer alan görüşler tümüyle yazarına ait olup, hiçbir biçimde yazarın görev yaptığı kurumu, T.C. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi''''ni, T.C. Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi''''ni bağlamaz; yazarın görev yaptığı kurum ve üniversitelerin görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.  Yazıda yer alan tüm değerlendirme ve yanlışlıklardan yazarı sorumludur.    E-mail: ahmeterol@ahmeterol.com.tr
 
(2) T.C. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi.
 
(3) Kamu borçlusu durumuna düşmüş olan mükellefe. 
 
(4) Hapis cezası ile zorlama.

Mevzuatta Son Değişiklikler
Lebib Yalkın e-Duyuru
Mükellefin Takvimi
Basılı Yayın Sevk Takibi
Faydalı Linkler
Resmi Gazete Fihristi
Lebib Yalkın Mevzuat Dergisinin Son Sayısını Aldınız mı? ...         2014 Yılı İkinci Geçici Vergi Döneminde Uygulanacak Yeniden Değerleme Oranı Açıklandı ...          KAMU İHALE KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİKLERİ VE TEBLİĞLERİNDE YAPILAN SON DEĞİŞİKLİKLER HAKKINDA ...          6502 SAYILI TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN YÜRÜRLÜĞE GİRDİ ...          KATMA DEĞER VERGİSİ GENEL UYGULAMA TEBLİĞİ YAYIMLANDI ...          2014 Yılı Birinci Geçici Vergi Döneminde Uygulanacak Yeniden Değerleme Oranı Açıklandı ...          Gümrük Mevzuatı Kitabı Satışa Sunulmuştur. ...          Mevzuat ve Yargıtay Kararlarındaki Son Değişikliklerle Iş Hukuku Eğitimi Gerçekleştirildi. ...          “TMS/TFRS’ye Giriş” ve “Uygulamalı TMS/TFRS” Eğitimleri Gerçekleştirildi. ...          BAĞIMSIZ DENETİME TABİ OLACAK ŞİRKETLERİN BELİRLENMESİNE DAİR KARARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KARAR YAYIMLANDI ...          Soru ve Cevaplarla ‘2013 YILI Mesken ve İŞYERİ KİRA GELİRLERİNİN BEYANI’ Dergimizin Şubat 2014 Sayısı Ücretsiz Eki Olarak Yayımlandı. ...          2014 YILINDA GEÇERLİ OLAN YENİ KIDEM TAZMİNATI TAVANI BELİRLENDİ ...          2014 YILI İTHALAT REJİMİ KARARI, TÜRK GÜMRÜK TARİFE CETVELİ ve ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ TEBLİĞLERİ YAYIMLANDI ...          İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Eğitimi Gerçekleştirildi. ...          Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi Ağustos sayısı özel bölüm: Yeni KDV Genel Uygulama Tebliği ...          Gazete, Dergi, Elektronik Kitap ve Benzeri Yayınların KDV Oranları Değiştirildi ...          Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar Rehberi' Dergimiz Aralık 2013 Sayısı Ücretsiz Eki Olarak Yayımlandı. ...          10.Uluslararası Muhasebe Konferansına katıldık. ...          e-Mali Uygulamalar (e-fatura, e-bilet, e-defter) Rehberi - Dergimiz Kasım 2013 Sayısı Ücretsiz Eki ...          “İş Sağlığı ve Güvenliği Kitapçığı”, Dergimiz Ekim 2013 Sayısı Ücretsiz Eki olarak yayımlandı. ...          Özelgelere Mevbank’tan ulaşabilirsiniz. ...          Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi Özel Eki) ...          Vergi, İş Hukuku ve Sigortaya İlişkin Dikkate Alınacak Önemli Bilgiler Listesi ...          "Yeni Sermaye Piyasası Kanunu" Eğitimleri 16 Şubat ve 23 Şubat 2013 tarihlerinde gerçekleştirildi. ...         
 

    Deneme Kullanımı     Yasal Uyarı     Gizlilik Şartları     Site Haritası     Sık Sorulan Sorular     Bölge Temsilciliği     Yükleme Yeri     İletişim     Facebook     Twitter   
 
   
    © 2014 Lebib Yalkın Yayımları ve Basım İşleri A.Ş. Tüm hakları saklıdır.
SAY Ajans