MDERGI/8748A.004

(Ocak 2019 Sayı 181)

 

YENİDEN DEĞERLEME ORANINDAN ETKİLENEN MALİ UYGULAMALAR VE

PERSONEL YEMEK HADDİNDE MEYDANA GELEN DERİN AŞINMA

 

Mehmet MAÇ

Yeminli Mali Müşavir

 

Özet

Enflasyonun varlığı muhtelif mevzuattaki parasal değerlerin aşınmaya uğrayarak güncelliğini kaybetmesine yol açmaktadır.

Bazı had ve tutarların bu aşınmaya karşı güncellenmesi amacıyla her yıl yeniden değerleme oranına göre revize edilmesi yönündeki hükümler ilgili mevzuata dağılmış haldedir.

BDO DENET'in 2018/121 sayılı Vergi Sirkülerinden yararlanılarak hazırlanan bu çalışmamızda, hangi mali uygulamanın veya parasal haddin yeniden değerleme oranına göre otomatik olarak revizyona tabi olacağı listelenmiştir.

Bu listedeki GVK'nun mükerrer 123/2. maddesi uyarınca yeniden değerleme oranına göre artırılan tutardaki %5'i aşmayan kesirlerin dikkate alınmayacağı hükmü bu kapsamdaki revizyonlarda aşınma yaratmaktadır.

Kanun koyucu bu aşınmalara karşı tedbir olarak kararnamelerle güncelleme imkanı getirmiş olmasına rağmen bu güncellemeler ihmale uğrayabilmektedir.

Örnek olarak, PERSONEL YEMEK HADDİ, 12 YILDAN BERİ KARARNAME İLE GÜNCELLENMEMİŞ VE KÜSURAT ARTMALARDAN DOLAYI %40 ORANINDA AŞINMAYA UĞRAMIŞTIR. Bu nedenle personel yemek haddinin Cumhurbaşkanı Kararı ile 2019 yılı için en az 26,60 TL olarak güncellenmesi gerekmektedir (2006 yılındaki yemek haddinin güncel parasal değere göre seviyesi 26,60 TL iken, yeniden değerleme oranıyla güncellenmiş 2019 haddi 19 TL'dir.)

Anahtar Kelimeler: Yeniden değerleme oranı, maktu hadler, parasal hadler.

1.      Giriş

Yeniden değerleme oranı, Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre üretici fiyatları genel endeksinde (ÜFE) meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır. Bu oran Maliye Bakanlığı'nca ilan edilmekte ve Resmi Gazete'de yayımlanmaktadır (VUK mükerrer m. 298/B ve C).

503 no.lu VUK Genel Tebliği ile 2018 yılı yeniden değerleme oranı %23,73 olarak ilan edilmiştir. Söz konusu oran 2018 yılına ait son geçici vergi dönemi (1.1.2018 - 31.12.2018) için de kullanılacaktır.

2.      Yeniden Değerleme Oranından Etkilenen Malî Uygulamalar

Yeniden değerleme işlemi 5024 sayılı Kanun'la kaldırılmış olmakla birlikte, muhtelif düzenlemeler gereği yeniden değerleme oranı birçok haddin otomatik olarak değişmesinde ölçü olarak kullanıldığı için yayımlanmaya devam edilmektedir.

Yeniden değerleme oranından etkilenen önemli mali uygulamalar aşağıdaki şekilde sıralanabilir.

2.1. Vergi Mevzuatı ile İlgili Etkiler

-   Eski yatırım indirimi hükümlerinden yararlanan mükelleflerde, kazanç yetersizliği nedeniyle ilgili yılında uygulanamayan yatırım indirimi, izleyen yıllarda yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınmaktadır (GVK Mülga Ek:1-6).

-   GVK'nın 89/15. maddesi uyarınca basit usul uygulanarak tespit edilen kazançların her yıl 8.000 TL'ye (2018 için geçerli olan tutar 9.000 TL'dir) kadar olan kısmı yıllık beyannamede indirim konusu yapılır. Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.

-   GVK'nın mükerrer 123/2 maddesine göre, aşağıda yer alan maktu had ve tutarlar, her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu şekilde hesaplanan maktu had ve miktarların %5'ini aşmayan kısımları dikkate alınmaz. Cumhurbaşkanı bu suretle belirlenen had ve tutarları yarısına kadar artırmaya veya indirmeye yetkilidir.

  Konut olarak kiraya verilen gayrimenkullereilişkin istisna tutarı (GVK m. 21).

  İşverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda, hizmet erbabına dışarıda yemek verme hizmeti sağlayan mükelleflere ödenen gelir vergisinden müstesna yemek bedeli tutarı (GVK m. 23/8)

Basit usule tâbi olmanın genel şartlarından işyeri kira bedeli ölçüsü (GVK m. 47/2)

  Basit usule tâbi olmanın özel şartları (GVK m. 48)

-   Gelir vergisi tarifesinde yer alan gelir dilim tutarları, her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak tespit edilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın yetkisi vardır. (GVK mükerrer md.123/3)

-   5746 sayılı Kanun'un 3/1 maddesi uyarınca, hak edilen ancak kazanç yetersizliği nedeniyle yararlanılamayan ar-ge ve tasarım indirimi tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak tespit edilir.

-   Bilindiği gibi, GVK'nın 76. maddesinde düzenlenmiş olan indirim müessesesi 5281 sayılı Kanunla 1.1.2006 tarihinden geçerli olarak yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak geçici 67. maddenin 9. fıkrasına göre 1.1.2006 tarihinden önce ihraç edilmiş bulunan Devlet tahvili ve Hazine bonoları için indirim oranı uygulaması devam etmektedir. İndirim oranının hesabını yeniden değerleme oranı da etkilemektedir.

-   6745 sayılı Kanun'un 66. maddesiyle KVK'nın 32/A maddesine eklenen hüküm uyarınca, yatırımın tamamlanması şartıyla, indirimli kurumlar vergisi uygulanmak suretiyle yararlanılan kısım hariç olmak üzere, kalan yatırıma katkı tutarı, yatırımın tamamlandığı hesap dönemini izleyen yıllarda yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.

-   VUK'un 4369 sayılı Kanun'la değişik mükerrer 414. maddesi uyarınca, VUK'ta yer alan maktu hadler ile asgarî ve azamî miktarları belirtilmiş olan para ile ödenecek ceza miktarları, her yıl bir önceki yılda uygulanan maktu had ve miktarlar, yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde hesaplanan maktu had ve miktarların %5'ini aşmayan kesirler dikkate alınmaz. Cumhurbaşkanı, bu suretle tespit edilen had ve miktarları yarısına kadar artırmaya veya indirmeye yetkilidir.

-   Veraset ve intikal vergisi açısından uygulanacak istisnalar yıldan yıla yeniden değerleme oranında artış yapılmak suretiyle tespit edilir. (VİVK m. 4)

-   Veraset ve intikal vergisi tarifesinin matrah dilim tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyletespit edilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın yetkisi vardır. (VİVK m. 16)

-   Motorlu taşıt vergileri her yıl bir önceki yıl uygulanan rakamlar yeniden değerleme oranında arttırılmak suretiyle tespit edilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın yetkisi vardır. (MTVK m. 10)

-   Maktu damga vergileri her takvim yılı başından itibaren, bir önceki yıla göre yeniden değerleme katsayısı ölçüsünde arttırılarak tespit edilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın yetkisi vardır. (DVK mükerrer m. 30)

-   Her bir kâğıt için hesaplanacak azamî damga vergisi tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. (DVK m. 14)

-   Harç tahakkukuna konu edilecek bazı değerler, yıldan yıla yeniden değerleme oranı ölçüsünde arttırılarak tespit edilir. Ancak Cumhurbaşkanı'nın yetkisi vardır. (HK mükerrer m. 138)

-   Çevre temizlik vergileri her yılbaşında, bir önceki yıl vergi tutarı yeniden değerleme oranının yarısı kadar arttırılmak suretiyle belirlenir. (BGK mükerrer m. 44)

-   Emlak Vergisi Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca,

  Vergi değeri, mükellefiyetin başlangıç yılını takip eden yıldan itibaren her yıl, bir önceki yıl vergi değerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aynı yıl için tespit edilen yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle bulunur.

  33. maddeye (8 numaralı fıkra hariç) göre mükellefiyet tesisi gereken hallerde vergi değerinin hesaplanmasında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 49. maddesinin (b) fıkrasına göre belirlenen arsa ve arazi birim değerleri, takdir işleminin yapıldığı yılı takip eden ikinci yıldan başlamak suretiyle her yıl, bir önceki yıl birim değerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aynı yıl için tespit edilen yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle dikkate alınır.

Cumhurbaşkanının, yukarıda belirtilen artış oranlarını sıfıra kadar indirmeye veya yeniden değerleme oranına kadar artırmaya yetkisi vardır.

-   YMM'lerce yapılan tam tasdik ve KDV iade tasdik işlemlerinde, alt firma karşıt incelemesine tabi tutulması gereken had, Maliye Bakanlığı'nca revize edilmediği takdirde, yeniden değerleme katsayısına göre artmaktadır. (3568 sayılı Kanun'a ilişkin 29 no.lu Tebliğ)

-   Yıllık KDV iadeleri için geçerli olan asgari iade tutarı, her yıl yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle belirlenmektedir.

-   Tam tasdik yaptırmayan mükelleflerin YMM raporu ile alabilecekleri iadenin sınırı ve tam tasdik sözleşmesi yapmış olanların YMM raporu ile iade alma haddi yeniden değerleme oranı ile artırılmaktadır. (3568 sayılı Kanun'a ilişkin 31 No.lu Tebliğ)

-   7/A ve 7/B seçeneklerinin kullanılması ve beyannamelere Kar Dağıtım Tablosu eklenmesine ilişkin hadlerher yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. (10 No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği)

-   Kurumlar vergisi veya gelir vergisi beyannameleri ile muhtasar ve KDV beyannamelerinin SM veya SMMM'lere imzalattırılmasına ilişkin had her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak tespit edilmektedir. (4 No.lu Tebliğ)

-   Kurumlar vergisi istisnaları ve yatırım indirimi için öngörülen tasdik hadleri yeniden değerleme oranına göre tespit edilmektedir. (3568 sayılı Kanuna ilişkin 32 No.lu Tebliğ)

2.2. Vergi Dışı Mevzuattaki Had ve Cezalar ile İlgili Etkiler

-   4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 16. ve 17. maddelerinde öngörülen idari para cezaları, her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmaktadır.

-   İş Kanunu ve Sendikalar Kanunu'na göre uygulanan idari para cezaları yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenmektedir.

-   2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na göre kesilen trafik para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artmaktadır.

-   4577 sayılı Kanun'la 2576 sayılı "Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun" ile 2577 sayılı "İdari Yargılama Usulü Kanunu"nda yapılan değişikliklerle, bu Kanunlarda yer alan parasal hadlerin artışı da yeniden değerleme oranına bağlanmıştır.

-   2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 66. ve ek 6. maddesi uyarınca, bir siyasi partiye aynı yıl içinde yapılabilecek ayni veya nakdi bağışın toplam tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artmaktadır.

3.      Yıllar İtibariyle Yeniden Değerleme Oranları

Yeniden değerleme işlemi ilk kez 1983 yılında, 1982 ve daha önceki yıllarda aktife girmiş amortismana tabi iktisadi kıymetler için, alınış yıllına göre 1 ila 11 arasında değişen katsayılar uygulanmak suretiyle yapılmış, 1984 ve müteakip yıllarda ise her yıl için ilan edilen oranlar esas alınmak suretiyle yapılagelmiştir.

Aşağıdaki tabloda 1984-2018 yılları arası yeniden değerleme oranları verilmiştir.

 

 

Yıllar

Yeniden Değerleme Oranları (%)

Yıllar

Yeniden Değerleme Oranları (%)

1984

37,5

2001

53,2

1985

35,9

2002

59,0

1986

21,7

2003

28,5

1987

29,1

2004

11,2

1988

63,2

2005

9,8

1989

70,4

2006

7,8

1990

55,5

2007

7,2

1991

54,1

2008

12,0

1992

61,5

2009

2,20

1993

58,4

2010

7,7

1994

107,6

2011

10,26

1995

99,5

2012

7,8

1996

72,8

2013

3,93

1997

80,4

2014

10,11

1998

77,8

2015

5,58

1999

52,1

2016

3,83

2000

56,0

2017

14,47


 

4.      Sonuç

2018 yılı yeniden değerleme oranı daha önceki 14 yılın oranına göre çok yüksek çıkmıştır. Yeniden değerleme oranı yüksekliği enflasyon oranının yüksekliğinden kaynaklanmaktadır.

Enflasyonun varlığı, parasal hadlerde aşınma meydana getirmekte ve bu aşınmaların yukarıda sıraladığımız kısmı yeniden değerleme oranı yoluyla otomatik olarak giderilmektedir. Ancak söz konusu hadler, bu yıllık güncellemelere rağmen, olması gereken seviyeden sapabilmektedir.

Örnek vermek gerekirse; GVK'nın 23/8. maddesi kapsamında uygulanan personele işyeri dışında yemek verilmesine ilişkin 2018 itibariyle KDV hariç 16 TL olan had, 2018 yeniden değerleme oranına göre, (16,00 x 1,2373) = 19,79 olarak hesaplanacak ve %5' den düşük küsuratların atılması kuralı uyarınca 2019 yılında 19 TL olarak uygulanacaktır.

Söz konusu personel yemek haddi 2006 yılından beri yeniden değerleme oranlarına göre ve küsurat atılarak tespit edilegelmiştir. Küsurat atmalar nedeniyle yemek haddinde meydana gelen reel aşınma 7,60 TL olarak hesaplanmaktadır (%40 oranında aşınma vardır.). Yani personele 2019 yılında 2006 yılındaki haddin alım gücüne eşit yemek verebilmek için 2019 yılı yemek haddinin 19 TL değil 26,60 TL olması gerekmektedir. Bu nedenle 2019 yılı yemek haddinin Cumhurbaşkanı Kararı ile en az 26,60 TL olarak güncellenmesine ihtiyaç vardır.

 

----------o----------