Özet

Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından 29.06.2026 tarihinde yayımlanan yeni duyuru ile ithalatta ürün güvenliği denetimleri kapsamında TAREKS ve BelgeNET sistemleri üzerinden yapılacak başvurulara zorunlu bir "İthalatta Ürün Güvenliği Denetimi Başvuru Formu" eklenmiştir.

Söz konusu formun getirdiği on iki (12) maddelik taahhüt ve yükümlülük yapısını, dış ticaret erbabı ve gümrük müşavirleri üzerindeki hukuki ve cezai yansımalarını, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu yönünden incelenmesi makalemizin konusunu teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tareks, Başvuru formu, Kapsam dışı, BelgeNet, GTİP.

1. Giriş

Uluslararası ticaretin en kritik basamaklarından birini oluşturan ithalatta ürün güvenliği denetimleri, tüketicinin korunması, haksız rekabetin önlenmesi ve piyasa gözetiminin etkin bir şekilde tesisi açısından hayati öneme haizdir.

Ticaret Bakanlığı tarafından TAREKS (Ticari Kalite ve Risk Esaslı Denetim Sistemi) üzerinden yürütülen risk analizi tabanlı denetim mekanizmalarında, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) yetkilendirilmiş kuruluş olarak teknik incelemeleri gerçekleştirmektedir.

TSE tarafından 29 Haziran 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe konulan yeni bir uygulama ile, denetim başvurularına hukuki bir taahhütname niteliğinde olan "İthalatta Ürün Güvenliği Denetimi Başvuru Formu"nun eklenmesi zorunluluğu getirilmiştir. Bu form, ithalatçıların ve yetkili gümrük müşavirlerinin beyanlarının doğruluğunu yazılı olarak garanti altına almayı, sistem manipülasyonlarını engellemeyi ve idari/hukuki sorumluluk sınırlarını netleştirmeyi amaçlamaktadır.

Makalemizde, bu formun muhteviyatı, yükümlülerin dikkat etmesi gereken kritik hususlar ve formun doğuracağı hukuki sonuçlar derinlemesine analiz edilecektir.

2. TSE Başvuru Formunun İçeriği ve On İki (12) Kritik Madde

Yeni yürürlüğe giren form, ithalat işlemlerini gerçekleştiren yükümlülere ve onların kanuni temsilcilerine çok ciddi hukuki sorumluluklar yüklemektedir.

Formda yer alan on iki (12) temel yükümlülük maddesi ve gümrük tekniği açısından karşılıkları şu şekildedir:

1. Doğru ve Güncel Belge Yükleme Yükümlülüğü: TAREKS ve BelgeNET sistemine yüklenecek tüm bilgi ve belgelerin Ticaret Bakanlığı mevzuatına uygun, güncel, okunaklı ve eksiksiz olması zorunludur. Yanıltıcı veya tahrif edilmiş evrak sunumu doğrudan sistem dışı bırakılma sebebidir.

2. Doğru GTİP Beyanı ve Risk Kabulü: Başvuru konusu ürünlerin Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunun (GTİP) doğru beyan edildiği; eksik veya hatalı değerlendirme yapılması durumunda tüm risklerin yükümlü tarafından kabul edildiği beyan olunmaktadır.

3. Kapsam Dışı Beyanının Sorumluluğu: Ürünlerin "kapsam dışı" olduğu iddia ediliyorsa, TAREKS'teki ilgili alanların eksiksiz işaretlenmesi ve bu gerekçeyi somut olarak ortaya koyan teknik dokümantasyonun (test raporu, katalog vb.) sisteme yüklenmesi zorunludur.

4. Birebir Ürün-Belge Uyumu: Sunulan tüm belgelerin (marka, model, varyant, teknik özellikler düzeyinde) ithal edilmek istenen fiziki eşya ile birebir örtüşmesi gerekmektedir.

5. Mevzuatın Öngördüğü Teknik Dosyanın Hazır Bulundurulması: Tip onay belgesi, uygunluk beyanı (DoC), sertifikalar, CE işareti ve etiket bilgilerinin mevzuata uygunluğunun başvuru öncesinde kontrol edilmiş ve eksiksiz olarak arşivlenmiş olması şarttır.

6. Yasal Süreçlerin ve Rehberlerin Takibi: Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği Denetim Rehberleri ve ilgili mevzuatta belirlenen yasal süreçler hakkında bilgi sahibi olunduğu taahhüt edilmektedir.

7. Ön İzin Süreçlerinin Eksiksizliği: Özellikle 2 sayılı ve 32 sayılı Tebliğler (Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalar vb.) kapsamındaki ön izin uygulamasına ait onayların tamamlanmış olması ve fotoğraf gibi görsel unsurların eksiksiz sisteme aktarılması gerekmektedir.

8. Fiziki Muayenede Hukuki Temsil ve Süreler: Eşyanın fiziki muayeneye yönlendirilmesi halinde, firmayı hukuken temsile yetkili personelin görevlendirilmesi ve teyit taleplerine yasal süresi içinde onay verilmesi taahhüt edilmektedir.

9. Deney/Muayene İçin Teknik Katalog Zorunluluğu: Laboratuvar testine tabi tutulacak ürünler için teknik detayları içeren katalog, Türkçe kullanım kılavuzu ve benzeri dokümanların hazır edilmesi şarttır.

10. Numune Erişilebilirliği: Numune alınması gereken hallerde, ürünlerin eksiksiz, erişilebilir ve hazır bulundurularak sürecin gecikmesine meydan verilmeyeceği taahhüt altına alınmaktadır.

11. Vekaletname ve Yetki Belgelerinin Güncelliği: İşlemleri yürüten gümrük müşavirliği firması veya temsilcilerin vekaletnamelerinin güncel ve geçerli olduğunun kontrol edilmiş olması zorunludur.

12. İmzanın Teknik Uygunluk Anlamına Gelmemesi: Formun imzalanmış ve sisteme yüklenmiş olması, eşyanın mutlak surette teknik düzenlemelere uygun olduğu anlamına gelmez; TSE'nin denetim ve yaptırım yetkisini ortadan kaldırmaz.

3. Formun Hukuki Yönden Bağlayıcılığı ve Cezai Sorumluluklar

Bu form, alelade bir başvuru evrakı olmayıp, altında "TAREKS ve BELGENET sistemlerine bilgi ve belge yükleme hususunda yasal yetkim mevcut olup başvuru işlemleri tarafımdan gerçekleştirilmiştir" ibaresini barındıran hukuki bir taahhütnamedir. Dolayısıyla, formun imzalanmasıyla birlikte hem ithalatçı firma hem de onun adına işlem tesis eden Gümrük Müşaviri müteselsilen ve doğrudan sorumluluk altına girmektedir.

7223 Sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu Yönünden

7223 sayılı Kanun uyarınca, piyasaya arz edilecek ürünlerin teknik düzenlemesine uygun olması esastır.

 Bu formda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması veya yanıltıcı belge sunulması durumunda, Kanun’un ilgili idari para cezaları (özellikle sahte/yanıltıcı belge kullanımı, uygunsuz ürün ithali durumundaki ağır müeyyideler) doğrudan tetiklenecektir.  Ürünün güvenli olmamasından kaynaklı zararlarda tazminat sorumluluğu da bu taahhütname ile pekiştirilmiş olmaktadır.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Yönünden

Gümrük mevzuatı açısından, gümrük beyannamesinin eki niteliğindeki TAREKS başvurularında tahrif edilmiş evrak verilmesi veya GTİP manipülasyonu yapılarak denetimden kaçınılması, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 241. maddesi uyarınca usulsüzlük cezalarından, 235. maddedeki eşyanın gümrüklenmiş değerinin katları tutarındaki idari para cezalarına kadar geniş bir yelpazede müeyyide doğurur. Dahası, kasıtlı olarak sahte belge ibrazı, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu'nun "Resmî Belgede Sahtecilik" ile "Kamu Kurumunu Dolandırmak" suçları kapsamında adli soruşturmalara zemin hazırlar.

4. Gümrük Müşavirlerinin Sorumluluk Sınırı ve "Dolaylı Temsil" Riski

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca gümrük müşavirleri işlemleri dolaylı temsil yoluyla yürütürler.  Ancak yeni TSE formu, başvuruyu bizzat gerçekleştiren kişinin "yasal yetkisinin ve sorumluluğunun" bulunduğunu açıkça belirtmektedir. Gümrük müşavirinin, firmanın kendisine verdiği teknik verilerin ve belgelerin doğruluğunu makul ölçüde tetkik etme yükümlülüğü vardır. Bilerek veya ağır ihmal sonucu yanlış beyanda bulunan müşavirler, hem mali yönden müteselsil sorumlu olur hem de gümrük mevzuatının disiplin cezalarıyla karşı karşıya kalırlar.

5. Yükümlülerin ve Gümrük Müşavirlerinin Dikkat Etmesi Gerekenler

29 Haziran 2026 tarihinden itibaren gümrük işlemlerinde herhangi bir aksama, ceza veya gecikme yaşanmaması adına dış ticaret erbabının aşağıdaki operasyonel şemaya göre hareket etmesi önem arz etmektedir:

6. Sonuç

TSE'nin 29.06.2026 tarihinde yürürlüğe koyduğu "İthalatta Ürün Güvenliği Denetimi Başvuru Formu" dış ticaret işlemlerinde bürokratik bir formalite değil, aksine beyanın doğruluğunu tescil eden ve gerçeğe aykırılık halinde hukuki/cezai mekanizmaları doğrudan harekete geçiren keskin bir enstrümandır.

Yükümlülerin, özellikle gümrük müşavirlerinin, "nasıl olsa sistem onay veriyor" mantığından uzaklaşarak, formun her bir maddesini ithalata konu fiziki eşya ve teknik dosya ile tek tek eşleştirmesi gerekmektedir. Ticaretin güvenli ve kesintisiz akışı, ancak mevzuatın ruhuna tam uyum gösteren proaktif bir operasyon yönetimi ile mümkün olacaktır.

Kaynakça