Anayasa Mahkemesinin TMK M. 175/1’deki “Süresiz Olarak” İbaresini İptali ile Yoksulluk Nafakasında Yeni Dönem
- - 16 Kasım 2026
Özet
30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesi (AYM)'nin 04.06.2026 tarihli ve 2025/156 E. 2026/131 K. sayılı kararı ile 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "…süresiz olarak…" ibaresi, Anayasa'nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırı bulunarak oy çokluğuyla iptal edilmiştir. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
İlgili karar, Antalya 12. Aile Mahkemesinin somut norm denetimi başvurusu üzerine verilmiş olup yoksulluk nafakasının kural olarak durumun gerektirdiği ölçüde süreli ancak belirli koşulların varlığı halinde süresiz hükmedilebilir hale getirilmesini amaçlar niteliktedir. İptal hükmü yalnızca boşanan eşler arasındaki yoksulluk nafakasına ilişkin "….süresiz…" ibaresi yönünden olup çocuk için hükmedilecek iştirak nafakasını etkilememektedir.
Bu çalışmada söz konusu kararın ortaya çıkış süreci, dayandığı hukuki gerekçeler ile dokuz aylık yürürlük süresinde kanun koyucuya düşen görevler incelenecektir.
Anahtar Kelimeler
Yoksulluk nafakası, süresiz nafaka, Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu.
1. Giriş
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka istemesine imkân tanıyan düzenleme, aile hukukumuzun en çok tartışılagelen konularından biri olmuştur. Yoksulluk nafakasının süresi bakımından 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin 144. maddesinin ilk halinde bir yıllık süre öngörülmüş iken 3444 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle bu süre sınırı kaldırılmış ve 4721 sayılı Kanun'un 175. maddesinde de yoksulluk nafakası süresiz olarak öngörülmüştür. Yoksulluk nafakasının süresiz olması yaklaşık kırk yıldır hukuk düzenimizde yer aldığı gibi nafaka yükümlüsünün yükümlülüğünün ömür boyu sürebilmesi toplumsal ve hukuki tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu hususta yapılan bir başvuruda Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli ve 2025/156 E. 2026/131 K. sayılı kararıyla TMK m. 175/1'de yer alan "…süresiz olarak…" ibaresini iptal etmiştir. Karar, 30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.1 İptal hükmünün yayımdan başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.
Bu çalışmada kararın ortaya çıkış süreci, Mahkemenin dayandığı gerekçeler, kararın uygulamada yaratacağı sonuçlar ve özellikle çocuk için hükmedilecek iştirak nafakasına etkisi ile dokuz aylık yürürlük sürsinde AYM gerekçesi çerçevesinde yapılması gereken düzenlemeler değerlendirilecektir.
2. Kararın Ortaya Çıkış Süreci
AYM, daha önce 17.05.2012 tarihli ve 2011/136 E. 2012/72 K. sayılı kararında aynı ibareyi Anayasa'nın 2. maddesi kapsamında incelemiş ve "süresizlik" unsurunun nafaka alacaklısının her halükarda yaşamı boyunca nafaka alacağı anlamına gelmediği, kuralın her durumda süresiz nafaka verilmesi zorunluluğunu öngörmediği gerekçesiyle Anayasa'ya aykırı bulmamıştı.2 Bu karardan sonra da uygulamada ibarenin emredici nitelikte olduğu, hakime nafakanın süresi bakımından takdir yetkisi tanınmadığı ve nafakanın belirli bir süreyle sınırlandırılmasının kanuna açıkça aykırılık teşkil edeceği yönündeki yaklaşım sürdürülmüştür (benzer yönde bkz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/8859 E. 2017/14407 K. 12.12.2017 T.).3 Başka bir ifadeyle AYM'nin 2012 tarihli kararı uygulamadaki katı yorumu değiştirememiş ve bu durum yeni bir somut norm denetimi başvurusuna zemin hazırlamıştır.
Başvuruya konu boşanma davasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Antalya 12. Aile Mahkemesi, TMK m. 175/1'deki "…süresiz olarak…" ibaresinin Anayasa'nın 2., 10., 20., 35. ve 41. maddelerine aykırılığı gerekçesiyle iptalini talep etmiştir. Yerel Mahkeme tarafından yapılan iptal başvurusunda söz konusu kural nedeniyle yoksulluk nafakası ödeme yükümlülüğünün kişinin hayatının sonuna kadar devam edebileceği, bu durumun nafaka yükümlüsünün yeniden evlenmesine, mülk edinmesine ve doğacak yeni çocuklarını korumasına engel oluşturacağı, söz konusu düzenlemenin özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile mülkiyet hakkına ölçüsüz sınırlama getirdiği ileri sürülmüştür. AYM, itiraz gerekçesinde yer almamakla birlikte ilgisi nedeniyle başvuruyu Anayasa'nın 5. ve 17. maddeleri yönünden de incelemiştir. Sonuç olarak kuralın Anayasa'nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırı olduğuna karar verilmiştir. 20. ve 41. maddeler yönünden ileri sürülen hususlar 2., 5. ve 17. maddeler kapsamında ele alındığından ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiş ve kuralın 10. ve 35. maddelerle ilgisi görülmemiştir. İptal kararı oyçokluğuyla, iptal hükmünün dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi ise oybirliğiyle kararlaştırılmıştır.
3. Anayasa Mahkemesi Kararının Dayandığı Hukuki Gerekçeler
3.1. Pozitif Yükümlülük
AYM, incelemesini Anayasa'nın 5. ve 17. maddelerinden kaynaklanan pozitif yükümlülük çerçevesinde yapmıştır. Anayasa'nın 5. maddesi, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır. Anayasa'nın 17. maddesi ise herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu hükme bağlamıştır. AYM'ye göre bu hakkın etkili biçimde korunması yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasına bağlı olmayıp devletin belirli tedbirleri alması da pozitif yükümlülüğünün kapsamındadır. Bu yükümlülük, özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda etkili yargısal ve idari mekanizmalar kurmayı ve makamların kişilerle olan uyuşmazlıklarında adil karar vermelerini temin etmeyi de içermektedir. Mahkeme, süre sınırlaması olmaksızın yoksulluk nafakasına hükmedilmesine imkân tanınmasının iki yönlü etkisine dikkat çekmiştir. Kural, bir yandan nafaka alacaklısının maddi ve manevi varlığının korunması bakımından giderim yolu öngörmektedir. Diğer yandan nafaka borçlusu olan tarafa süresiz olarak mali nitelikte ödeme yükümlülüğü getirmesi nedeniyle borçlunun maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkı üzerinde de doğrudan bir etkisi bulunmaktadır.
3.2. Süresizlik Düzenlemesinin Menfaatler Arasındaki Makul Denge Yönünden Değerlendirilmesi
Mahkeme, kanun koyucunun pozitif yükümlülüklerini yerine getirirken geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu kabul etmekle birlikte özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda devletin tarafların karşılıklı hak ve menfaatlerini gözetmesi, yapılacak düzenlemelerin her iki tarafın menfaatlerini mümkün olduğunca dengelemesi ve taraflardan biri aleyhine ölçüsüz sonuçlar doğurmaması gerektiğini vurgulamıştır. Menfaatler arasındaki makul dengenin bozularak taraflardan biri aleyhine aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklenmesi, pozitif yükümlülüklere aykırılık oluşturabilecektir. Bu dengenin değerlendirilmesinde evliliğin süresi, eşlerin yaşı ve sağlık durumu, ekonomik ve sosyal durumları, bağlanan nafakanın süresinin nafaka borçlusunun boşanma sonrasındaki hayatına etkisi ve çalışma hayatına katılma imkanının bulunup bulunmadığı gibi ölçütlerin dikkate alınıp alınmadığı önem taşımaktadır. AYM'ye göre boşanmaya neden olan olaylarda ağır kusuru olmayan eşe, evlilikten kaynaklanan dayanışma ve yardımlaşma yükümlülüğü çerçevesinde boşanma sonrası belirli bir miktar parasal katkının sağlanması beklenebilir. Ancak bu yükümlülüğün hiçbir ölçüt belirlenmeksizin süresiz olarak öngörülmesi, kusurlu olması dahi gerekmeyen nafaka borçlusu açısından ağır bir külfete neden olmaktadır. Nafaka yükümlüsünün evliliğin sona ermesinden sonra ömür boyu bu evliliğin sonuçlarına bağlı kalmasının ruhsal/psikolojik, ekonomik ve sosyal bütünlüğü üzerinde yaratacağı olumsuz etki, devletin çatışan haklar arasında sağlaması gereken makul dengeyi ortadan kaldırmaktadır.
3.3. Mukayeseli Hukuk
AYM, karşılaştırmalı hukukta boşanma sonrası nafaka yükümlülüğünün süresi bakımından tek bir model bulunmadığını tespit etmiştir. İsviçre hukukunda nafakanın miktarı ve süresi tarafların ekonomik ve kişisel durumlarına göre somut olayın özelliklerine göre belirlendiğini, Alman hukukunda belirli hallerde nafaka talep edilebildiğini ve kesin bir azami süre öngörülmediğini ve Fransız hukukunda esas olarak toplu ödeme kabul edildiğini ve ömür boyu iradın ancak istisnai olarak mümkün olduğunu ifade etmiştir. Yine karara göre İngiliz hukukunda ekonomik bağımlılığın makul bir süre içinde sona erdirilmesi amaçlanmakta, Hollanda hukukunda süre belirtilmeyen hâllerde nafaka kural olarak evlilik süresinin yarısı kadar ve en fazla beş yılla sınırlandırılmakta, Belçika hukukunda ise nafaka süresi kural olarak evlilik süresini aşamamakla birlikte ihtiyaç halinin devamı durumunda uzatılabilmektedir. Bu ifadelerle her hukuk sisteminin kendi toplumunun sosyal, ekonomik ve hukuki tercihleri doğrultusunda farklı çözümler benimsediği sonucu çıkarılmıştır.
4. Kararın Uygulamaya Etkileri
4.1. Karar Çocuk İçin Hükmedilecek İştirak Nafakasını Etkilemeyecektir.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği ibare, boşanan eşlerden birinin diğerinden talep edebileceği yoksulluk nafakasını düzenleyen TMK m. 175/1'de yer almaktadır. Karar metninde de görüleceği üzere inceleme, boşanma yüzünden yoksulluğa düşen tarafın, kusur durumu ve nafaka yükümlüsünün mali gücü çerçevesinde diğer eşten isteyebileceği nafaka ile sınırlı kalmıştır. Çocuk lehine hükmedilen iştirak nafakası ise TMK'nın 182. maddesi (ve velâyete ilişkin 327. madde) uyarınca ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali güçleri oranında katılması yükümlülüğüne dayanmaktadır. İptal edilen ibareye konu olan "süresizlik" unsuru iştirak nafakasının bir unsuru değildir. İştirak nafakası, çocuğun yoksul olması şartına bağlı olmayıp çocuğun ihtiyaçlarına ve tarafların ekonomik durumuna göre belirlenmekte, çocuğun ergin olması ve eğitiminin sona ermesi gibi sebeplerle sona ermektedir. Dolayısıyla kararın iştirak nafakası üzerinde bir etkisi bulunmamakta olup boşanma davalarında çocuk lehine iştirak nafakası talepleri, miktar ve süre bakımından mevcut hukuki düzenlemelere göre sürdürülmeye devam edecektir.
4.2. Yürürlük Süresi ve Kanun Koyucunun Düzenleme Yükümlülüğü
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Mahkeme gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi, Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabilir.4 Mahkeme kararında "…süresiz olarak…" ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuki boşluğun kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünü belirterek iptal hükmünün yayımdan başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesini uygun bulmuştur. Karar 30.09.2026 tarihinde yayımlandığından iptal hükmü 30.06.2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu sürenin, kanun koyucuya yeni bir düzenleme yapabilmesi için tanınmış bir hazırlık dönemi olduğu açıktır. Kanun koyucunun bu süre içinde yapacağı düzenlemenin, Mahkemenin gerekçesindeki kıstaslara uygun olması gerekmektedir. Karar gerekçesine göre kanun koyucu yapacağı düzenlemede; yoksulluk nafakasının, kural olarak durumun gerektirdiği ölçüde belirli bir süreyle sınırlandırılabilmesi, hakimin nafakanın süresini evliliğin süresi, nafaka alacaklısı eşin yaşı, eğitim ve sağlık durumu ile ekonomik ihtiyaçlarını kendi imkanlarıyla karşılayabilme kapasitesi gibi unsurları dikkate alarak somut olayın özel şartları içinde belirleyebilmesi, nafakanın süresiz olarak hükmedilmesini gerektiren hallere ilişkin kriterlerin açık ve net biçimde yer alması gerekmektedir. Düzenlemenin ayrıca TMK m. 176'da yer alan irat/toptan ödeme, artırma, azaltma, kendiliğinden ve mahkeme kararıyla kalkma mekanizmalarıyla uyumlu hale getirilmesinin de gerekli oldu açıktır. Mahkemenin kendi gerekçesinde de belirttiği üzere belirli ve öngörülebilir bir çerçevenin kurulması yalnızca nafaka yükümlüleri bakımından değil, nafaka alacaklıları açısından da hukuki güvenliğin gereğidir. Tüm bunların yanında kanun koyucunun geçiş hükümlerini de düzenlemesi önem taşımaktadır. Henüz kesinleşmemiş davalar ile yürürlük tarihinden önce kesinleşmiş ve süresiz olarak bağlanmış nafakaların yeni düzenleme karşısındaki durumu açıkça belirlenmediği takdirde uygulamada yeniden farklı değerlendirmeler, tartışmalar ve içtihat farklılıkları doğacaktır. Nitekim AYM'nin iptal kararında olarak belirttiği belirlilik ve öngörülebilirlik sorunu, geçiş döneminde de ortaya çıkabilecektir.
5. Sonuç
Anayasa Mahkemesi'nin 04.06.2026 tarihli ve 2025/156 E.2026/131 K. sayılı kararı, süresiz yoksulluk nafakası düzenlemesinde önemli bir değişiklik getirmektedir. Mahkeme, süresiz nafakanın her koşulda öngörülmesini, nafaka yükümlüsünün maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi hakkı bakımından makul dengeyi ortadan kaldıran bir düzenleme olarak görmekle birlikte nafaka alacaklısının korunmasının anayasal bir gereklilik olmaya devam ettiğini de kabul ederek belirli koşulların varlığı halinde yaşam boyu nafakaya hükmedilmesine imkân sağlanabileceğini de açıkça belirtmiştir. Karar, yoksulluk nafakasını ortadan kaldırmamakta olup yalnızca bu nafaka türünün ölçütlere bağlanmasını öngörmektedir. Karar kapsamında önemle vurgulanması gereken husus, çocuk için hükmedilecek iştirak nafakasının karardan etkilenmeyeceğidir. İptal yalnızca boşanan eşler arasındaki yoksulluk nafakasında süresizlik unsurunu ilgilendirmekte olup çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ana ve babanın katılma yükümlülüğü mevcut düzenlemeler çerçevesinde varlığını sürdürmektedir. AYM kararı, iptal kararı çerçevesinde yasama organına belirli ve öngörülebilir bir çerçeve oluşturma görevi yüklemektedir. Bu görevin dokuz aylık yürürlük süresi içinde yerine getirilmesi, süre ölçütlerinin, süresiz nafakaya hükmedilmesini gerektiren hallerin ve geçiş hükümlerinin kanunda açıkça düzenlenmesi hem nafaka yükümlüleri hem de nafaka alacaklıları açısından hukuki güvenliğin sağlanması bakımından zorunludur.
Kaynakça
- 30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete, Anayasa Mahkemesi'nin 04.06.2026 tarihli ve 2025/156 E. 2026/131 K. sayılı kararı
- Anayasa Mahkemesi 2011/136 E. 2012/72 K. 17.05.2012,
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi,2016/8859 E. 2017/14407 K. 12.12.2017
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 2, 5, 17, 153; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 43, 66
Yazar: Mehmet Akif İlhan
Kaynak: Lebib Yalkın Aylık Mevzuat Dergisi Kasım Sayısı 2026
